Tussen oud en nieuw — en steeds vaker ertussenin

De dagen tussen kerst en oud en nieuw voelen anders dan de rest van het jaar. Alsof de tijd even vertraagt. Het oude is afgerond, het nieuwe nog niet begonnen. Met potloodstrepen op papier, maar nog niet ingekleurd. Die ervaring staat niet op zichzelf. Sinds 2025 leven steeds meer mensen in een vergelijkbare tussenruimte — niet als pauze, maar als blijvende staat. 

De tussenruimte is niet meer weg te denken sinds 2025

Sinds 2025 is er een woord dat steeds vaker opduikt: de tussenruimte. In gesprekken over organisaties, over de samenleving en over persoonlijke verandering. We gebruiken het omdat we iets voelen wat we met oude woorden niet meer goed kunnen duiden. We weten dat het oude niet meer werkt, dat teruggaan geen optie is, en dat vooruitgaan nog geen duidelijke vorm heeft. We zitten ertussenin. En dat is geen tijdelijke uitzondering meer, maar een gedeelde ervaring.

Je ziet die tussenruimte overal terug. In organisaties die hardop zeggen dat ze nog niet weten hoe het nieuwe eruitziet, maar wel dat het zo niet verder kan. In professionals die afscheid hebben genomen van een rol, terwijl een nieuwe zich nog niet heeft aangediend. In maatschappelijke discussies waarin zekerheden verschuiven en vertrouwde kaders ontbreken. De tussenruimte raakt systemen, identiteiten en relaties, en zelfs onze manier van betekenis geven. Het is niet alleen persoonlijk. Het is collectief.

Liminaliteit

In de antropologie heet deze fase liminaliteit: de overgangsperiode waarin het oude is losgelaten, maar het nieuwe nog niet is geïnternaliseerd. Traditioneel was dit een herkende en gedragen fase, met rituelen, begeleiding en tijdelijke vormen. Men wist dat dit een kwetsbare én krachtige periode was. In onze tijd ontbreekt die bedding vaak. We hebben weinig taal voor het niet-weten en weinig ruimte om erin te verblijven.

Dat maakt deze fase zo ongemakkelijk. De tussenruimte confronteert ons met het ontbreken van een duidelijke rol, met gevoelens waarvoor woorden nog ontbreken en met een buitenwereld die om helderheid vraagt terwijl de binnenwereld nog zoekt. En dus proberen we vaak te doen wat ons eerder houvast gaf: sneller beslissen, harder werken, meer controle organiseren. Terwijl juist datgene hier niet meer werkt.

In de tussenruimte verschuift houvast van buiten naar binnen. Niet plannen, structuren of titels geven richting, maar dragende principes, lichaamsbewustzijn en vertrouwen in het proces. Innerlijk houvast is geen vast punt, maar een vaardigheid: leren blijven staan terwijl je nog niet weet waarheen. En die vaardigheid ziet er voor iedereen anders uit.

Oude wijn in een nieuwe zak

Veel levensfilosofieën kennen dit niet-weten al lang. In taoïstische tradities is het geen gebrek, maar een staat van ontvankelijkheid. Wu wei — niet forceren, maar meebewegen — vraagt geen passiviteit, maar afstemming. Levenskunst gaat hier niet over oplossingen vinden, maar over aanwezig blijven in onzekerheid. Niet sneller door de tussenruimte heen, maar leren hoe je erin beweegt.

Deze thematiek krijgt een extra lading in de dagen tussen kerst en oud en nieuw. Ook dat is een tussenruimte. Het oude jaar is afgerond, het nieuwe nog niet begonnen. De tijd vertraagt, agenda’s worden leger, structuren losser. We kijken terug zonder al precies te weten wat vooruitkijken betekent. Oud en nieuw is van oudsher een collectief overgangsmoment waarin we afronden, loslaten en intenties uitspreken die nog geen vorm hebben. Normaal duurt dat kort. Na 1 januari pakken we de draad weer op.

Maar de afgelopen jaren gebeurt er iets anders. Wat ooit een paar dagen per jaar was, is voor veel mensen een blijvende staat geworden. De tussenruimte is niet langer een pauze; ze is de werkelijkheid geworden. We leven zonder vaste vorm, zonder duidelijke taal en zonder zekere rollen. Dat vraagt iets nieuws van ons: innerlijk houvast in plaats van externe zekerheden, niet-weten loslaten als tekort en het leren verdragen als vaardigheid.

Misschien hoeven we de tussenruimte daarom niet meer te zien als iets wat zo snel mogelijk voorbij moet. Wat als ze ons iets leert over vertragen, over afstemmen en over blijven staan zonder vaste grond? Net als deze dagen tussen oud en nieuw is ze geen afsluiting en geen begin, maar een betekenisvolle pauze. Een tijdelijke ruimte om iets blijvends te veranderen. Iets wat je met potlood al op papier kan zetten om in het nieuwe jaar samen in te kleuren.

Dodaria, een tijdelijke ruimte — om iets blijvends te veranderen.

Soms helpt een beeld waar taal tekortschiet. De wereld van Dodaria, waar ik in eerdere post al over deelde, is zo’n beeld: een tijdelijke wereld naast, en soms dwars door, de onze heen. Niet om aan het leven te ontsnappen, maar om ermee te oefenen. Een tijdelijke wereld  Een tussenruimte waarin je spanning tussen angst en verlangen kunt verkennen, verandering zonder vaste vorm kunt toelaten en kunt onderzoeken wat je voelt voordat je het hoeft te weten. Speels, maar niet lichtzinnig. Tijdelijk, maar dragend. In mijn boek Tussen vallen en vliegen deel ik hoe liefde de sleutel is om je daartussen te laten zweven.

In het nieuwe jaar nodig ik je uit om de tussenruimte te verkennen via Dodaria. Een tijdelijke wereld waarin je kunt oefenen met verandering zonder vaste vorm. Daar maak je kennis met de eerste bewoners: Dodo en Didi. Geen personages om naar te kijken, maar bewegingen die je herkent. Vallen en landen. Zoeken en verbinden. Autonomie en nabijheid.

Meer daarover later. Voor nu wens ik je een✨ Gelukkig nieuwjaar ✨