Een zomerdag met Tesla

Over resonantie en wat er kan ontstaan tussen dingen

Na Galileo ging het over ontvankelijkheid: kunnen zien wat zich aandient, ook wanneer het niet past bij het beeld dat je al had. Einstein bracht me bij houvast: hoe blijf je bewegen wanneer je oude werkelijkheid niet meer klopt, maar het nieuwe zich nog niet heeft laten kennen? En met Proust kwam de aandacht: opnieuw kijken naar iets wat je dacht al te kennen, met nieuwe ogen.

Maar misschien gebeurt er daarna nog iets. Want als je werkelijk aandachtig kijkt, zie je niet alleen iets wat je eerder niet zag. Je begint ook verbanden te herkennen. Een opmerking uit een gesprek raakt aan iets wat je gisteren las. Een ervaring uit je persoonlijke leven blijkt ineens iets te zeggen over je werk. Een beeld dat je ooit ergens tegenkwam, krijgt jaren later betekenis in een heel andere context. Dingen die eerst los van elkaar stonden, blijken elkaar ineens te vinden.

Dat brengt me bij Tesla.

Tesla hield zich bezig met elektriciteit, magnetisme, frequenties en resonantie. Wat mij deze zomer vooral interesseert, is niet zijn natuurkundige werk, maar het idee dat iets kan gaan meetrillen wanneer het wordt blootgesteld aan de juiste frequentie. Niet omdat je het dwingt, maar omdat er iets tussen twee dingen gebeurt.

Dat herken ik in mijn eigen werk misschien wel meer dan ik lange tijd doorhad.

Een van de mooiste voorbeelden daarvan is Samora. De opdracht van UWV was in eerste instantie helemaal niet: ontwerp een nieuwe wereld. We mochten met Pentascope een groepsassessment ontwikkelen voor hun toekomstige trainees waarin zichtbaar werd hoe kandidaten zich gedroegen. Er waren competenties en selectiecriteria, maar die waren nog abstract. De vraag was hoe je ze zichtbaar kon maken zonder mensen er rechtstreeks naar te vragen.

We begonnen dus niet met een verhaal. We begonnen met luisteren. Naar de vraag, naar UWV, naar de context, naar de mensen met wie we werkten en naar het gedrag dat we zichtbaar wilden maken. We zochten naar een situatie die iets zou kunnen uitlokken wat in een gewoon gesprek verborgen zou blijven.

Tijdens dat proces kwam het beeld van de nieuwe wereld op. Van ontdekkingsreizigers. Er ontstonden eilanden. Planten kregen een betekenis. Hexagons kwamen terug. Informatie verzamelen, samenwerken, verbanden leggen en de balans herstellen werden onderdeel van één wereld. Op een gegeven moment stond Samora er. Achteraf lijkt het misschien alsof die wereld bedacht is. Zo voelde het helemaal niet. Het was eerder alsof verschillende dingen die onderweg waren opgehaald langzaam bij elkaar begonnen te passen. Dat is voor mij een belangrijk verschil. Een idee bedenken is iets anders dan ontdekken wat er ontstaat wanneer je lang genoeg aandacht geeft aan verschillende signalen.

Misschien is dat resonantie.

Niet simpelweg dat twee dingen op elkaar lijken. Ook niet dat alles met alles verbonden is. Resonantie ontstaat wanneer er tussen verschillende dingen een relatie ontstaat waardoor ze elkaar versterken en er iets nieuws mogelijk wordt.

Dat zie ik steeds vaker terug in mijn eigen werk en leven. De ontmoeting met mijn biologische moeder werd later een TEDx-verhaal. Dat verhaal werd een boek. Uit het boek ontstond de vraag wat ik ervan geleerd had. Daaruit kwamen de zeven kernzaden voor aanpassingsvermogen 2.0. Dodo verscheen als beeld. Jonas gaf dat beeld weer een andere laag. Didi ontstond omdat er iets ontbrak. Samora bracht nieuwe beelden voort die later weer terugkwamen in waar de letters van de zomerdagen het woord van vormen en ik jullie binnenkort meer over ga vertellen.

Los van elkaar zijn het allemaal verschillende dingen. Maar wanneer ik ze naast elkaar leg, beginnen ze met elkaar te praten. Niet omdat ik dat vooraf zo had bedacht, maar omdat ik ze in de loop van de tijd ben blijven meenemen.

Daarom denk ik dat resonantie ook iets anders is dan verbinding. Verbinding kan betekenen dat twee dingen met elkaar verbonden zijn. Resonantie vraagt dat er iets gaat bewegen. Een gesprek waardoor je anders naar een vraagstuk kijkt. Een ontmoeting die een idee verandert. Een beeld dat ineens precies blijkt te passen bij iets waar je al jaren mee bezig bent. Een vraag van iemand anders die een antwoord oproept dat je zelf nog niet had kunnen formuleren. Je weet vooraf meestal niet wanneer dat gebeurt. En misschien kun je resonantie daarom ook niet maken.

Je kunt wel omstandigheden creëren waarin ze een kans krijgt: door aandachtig te kijken, verschillende werelden bij elkaar te brengen, niet te snel te bepalen wat iets betekent en ruimte te laten voor wat onverwacht ontstaat.

Dat vind ik misschien wel het interessante aan deze zomerse denkexpeditie. De zes denkers brengen me niet naar zes losse inzichten, maar naar een beweging die steeds een stap verder gaat. Pippi leert me nieuwsgierig te worden naar wat er nog niet is. Galileo leert me ontvangen wat zich aandient. Einstein leert me houvast te vinden terwijl ik nog niet weet waar ik uitkom. Proust leert me opnieuw kijken naar wat ik dacht al te kennen. En Tesla laat me zien dat wat ik vervolgens opmerk, iets anders kan raken en daardoor een nieuwe mogelijkheid kan openen.

Maar daar houdt het niet op.

Want wat ontstaat, blijft niet vanzelf hetzelfde. Zodra er iets nieuws ontstaat, verandert ook de omgeving waarin het terechtkomt. Wat gisteren werkte, kan morgen niet meer werken. Een oplossing kan nieuwe vragen oproepen. Een verbinding kan veranderen. Een organisatie, relatie of mens beweegt voortdurend mee met omstandigheden die je niet volledig kunt voorspellen.

Daarmee verschuift mijn laatste vraag van wat kan er ontstaan? Naar: hoe blijf je bewegen wanneer de omstandigheden veranderen?

Dat brengt me bij Darwin.

Niet omdat ik zijn ideeën opnieuw wil uitleggen, maar omdat hij mij op de laatste zomerdag bij een andere kwaliteit brengt: aanpassingsvermogen.

Als resonantie ruimte maakt voor iets nieuws, vraagt aanpassingsvermogen vervolgens dat je bereid bent om mee te bewegen met wat daardoor verandert.

En misschien is dat wel waar deze denkexpeditie uiteindelijk naartoe gaat: niet naar het vinden van één antwoord, maar naar het ontwikkelen van een manier van bewegen wanneer het antwoord telkens opnieuw verandert.